Załóżmy nawet, że mamy do czynienia z propagandą

Sformułowanie „załóżmy nawet, że mamy do czynienia z propagandą” to co prawda konstrukcja określana w gramatyce jako tryb przypuszczający pobłażliwy, ale i tak należy docenić jego śmiałość, biorąc pod uwagę, że padło – w odniesieniu do rządowych mediów – z ust niejakiego Pawła Lisickiego, czyli częstego tych mediów gościa oraz równie częstego w nich gospodarza.

Sformułowanie to padło na początku zeszłego tygodnia i do teraz brzęczy mi w uchu niepewnością. A że nie lubię mieć w uchu brzęczącej niepewności, to spróbujmy – specjalnie dla Pana Pawła – obalić lub potwierdzić hipotezę mania do czynienia z propagandą. Aby to zrobić, weźmiemy na warsztat…

Paski. Paski w Wiadomościach TVP.

Paski w Wiadomościach. Małe formy literackie, które doczekały się już całkiem sporego grona miłośników, skupionych m.in. wokół fan page’y Tymczasem w Wiadomościach (35 tys. fanów) i Paski TVP Info (5 tys. fanów).

Paski, które mają tę zaletę nad materiałami wideo, że w krótkim czasie można ich przyswoić naprawdę duuuużo.

Przynajmniej teoretycznie, bo już drugiego dnia ich intensywnego archiwizowania (które polegało na „przewijaniu” klipów z pełnymi wydaniami Wiadomości TVP, dostępnymi na serwisie vod.tvp.pl, po to, by w strategicznym momencie wcisnąć klawisz Print Screen), wiedziałem, że trzeciego dnia na trzeźwo już nie wytrzymam.

Wyciągnąwszy wnioski z wcześniejszego braku odpowiedniego przygotowania, po kilku kolejnych, delikatnie zakrapianych wieczorach spędzonych w towarzystwie Danuty Holeckiej, Krzysztofa Ziemca i Michała Adamczyka dysponowałem całkiem obszernym materiałem badawczym. Na tyle obszernym, aby móc pokusić się o jego analizę – nie bójmy się tego słowa – nau-kurde-kową.

Paski w Wiadomościach TVP – podejście nau-kurde-kowe

W dodatku materiał był nie tylko obszerny, ale przede wszystkim kompletny. Nie ograniczyłem się do arbitralnego wyboru co bardziej rozrywkowych pasków. Podejście naukowe wymaga poświęceń, a więc pobrałem wszystkie paski z oficjalnego, internetowego archiwum Wiadomości.

Tu jednak w beczce miodu, jaką niewątpliwie jest archiwum Wiadomości, pojawia się łyżka dziegciu: w archiwum tym udostępniane są Wiadomości jedynie z ostatniego miesiąca. Starsze są sukcesywnie usuwane.

Co prawda w związku z tym, że nie archiwizowałem wszystkich pasków jednego dnia, w sumie zgromadziłem dokumentację okresu dłuższego niż miesiąc, ale to nie eliminuje pewnego problemu, o którym – skoro jesteśmy w gronie rzetelnych, poważnych naukowców – warto wspomnieć. Chodzi o wpływ pojedynczych wydarzeń na treść pasków. Wpływ ten jest tym wyraźniejszy, im krótszy jest analizowany okres.

Uprzedzając nieco rozwój wydarzeń: zarchiwizowałem wszystkie paski po to, żeby w kolejnym kroku przyjrzeć się już tylko tym, które dotyczą pewnych tematów. Jednym z tych tematów są Niemcy. I tu okazuje się, że jedno wydarzenie – wybory – odpowiada za stosunkowo dużą liczbę pasków, bo aż cztery – z łącznie szesnastu. W efekcie, aż 25% treści „niemieckich” pasków nie dotyczy tego, co wydaje się być specjalnością całej tzw. Starej Unii, czyli szkodzenia Polsce, nieradzenia sobie z napływem imigrantów, zaczynaniem rozumienia swoich błędów oraz – to już czysto niemiecka specjalność – blokowania polskich portów i ostrzeliwania Westerplatte.

Dodatkowo, nieco przesadziłem mówiąc o kompletności. Czy to w wyniku błędu technicznego, czy może celowego działania, trzech wydań z ostatniego miesiąca nie ma na stronie vod.tvp.pl. Do dwóch udało mi się co prawda dotrzeć (Google wyszukał zaginione klipy w innym miejscu serwisu), jednak trzeci został skasowany wyjątkowo skutecznie: Google co prawda zaindeksował stronę, ale teraz wyświetla ona tylko komunikat o błędzie 404. W dodatku film YouTube, który zgodnie z opisem zawierał kopię tego wydania, również został skasowany. Mój wewnętrzny spiskowiec podpowiada mi, że ktoś chce coś ukryć!

Skoro mamy pomóc Panu Pawłowi, to do rzeczy jednak!

Nie brnijmy jednak w teorie spiskowe, tylko zabierajmy się do konkretnej roboty.

Jeśli ktoś chce poczuć echo emocji, które towarzyszyły mi w trakcie zbierania materiałów do dzisiejszego tekstu, teraz będzie miał okazję. Oto wszystkie paski, które zarchiwizowałem. Są ich jakieś cztery setki.

Właściwie w tym miejscu powinienem zachęcać do zapoznania się z nimi wszystkimi, ale chyba nie mam sumienia. Poza tym chciałbym, żebyście dotrwali do głównego dania.

Tak więc jeśli ktoś czuje się na siłach, niech bierze stoper i mierzy czas, po którym odpadnie (w komentarzach możemy sobie urządzić małe zawody o uścisk dłoni prezesa – niestety nieprezesa; apelowałbym jedyne o uczciwość i podanie czasu spędzonego na lekturze i informacji, do którego dnia dotarliście), pozostali zaś proszeni są o przewinięcie strony nieco niżej. Do dania głównego.

Danie główne

A główne danie to wybór pasków na kilka interesujących tematów:

  • władzy i jej działań, rozumianej jako rząd i partię rządzącą,
  • opozycji,
  • działań i sprawności służb resortów siłowych, straży pożarnej itp.,
  • sytuacji gospodarczej Polski,
  • pozycji polski na Świecie,
  • sytuacji i działań Unii Europejskiej, Francji i Niemiec,
  • Rosji
  • sądownictwa (poza kwestiami związanymi z negocjacjami dotyczącymi zmian w sądownictwie) i lekarzy
  • Polskości i Polaków
  • [mała niespodzianka na koniec]

Wybierając paski do poszczególnych grup, kierowałem się następującymi zasadami:

  • Do danej grupy trafiają wszystkie paski, których treść dotyczy danej kwestii. Podkreślam słowo treść, gdyż na potrzeby pogrupowania kierowałem się wyłącznie treścią na pasku, a nie tym, czego dotyczył towarzyszący mu materiał wideo. Jeśli na przykład materiał wideo dotyczył opozycji, ale treść zapowiadającego go paska nie wskazywała na to wprost (na przykład nie pojawiało się słowo „totalna” lub nazwisko któregoś ze znanych polityków opozycji), to taki pasek nie trafiał do grupy „opozycja”.
  • Jeśli pasek pasował do dwóch kategorii, wybierałem tę, do której moim zdaniem pasował bardziej; takich sytuacji było stosunkowo niewiele, zwykle wybierałem tę kategorię, dla której słowo-klucz pojawiał się jako pierwsze lub które występowało jako podmiot w zdaniu.

Grupowanie pasków miało, jak się z pewnością domyślacie, sprawdzić, na ile dany temat traktowany jest neutralnie, obiektywnie, czysto informacyjnie. Naturalnym kolejnym krokiem byłoby wskazanie/zaznaczenie tych pasków, które zawierały element oceny, komentarza, emocji, były w jakiś sposób stronnicze lub prowokowały pozytywny lub negatywny stosunek do omawianej kwestii, ale… no właśnie.

Jak się zapewne również domyślacie, dużo mniej czasochłonne i dużo bardziej czytelne okazało się zaznaczenie tych, które takie nie są.

Tak więc proszę: poniżej znajdziecie wszystkie paski dotyczące wymienionych wyżej kwestii, jakie ukazały się w głównym wydaniu Wiadomości (19:30), w dniach 16.09.2017-25.10.2017, z wyjątkiem niedostępnego wydania z dn. 22.10.2017.

Rozjaśnieniem zaznaczyłem paski, które subiektywnie uznałem za obiektywne.

Część z nich tylko dlatego, że była pytaniem.

Oczywiście jest tu pewien element arbitralności, mam jednak wrażenie, że skala problemu, który jest tu widoczny jak na dłoni, czyni tę arbitralność pomijalną.

Władza jest z narodem, a naród z władzą.


Wichrzyciele i dywersanci próbują rzucać piach w tryby dobrze naoliwionej maszyny. Ich wysiłki spełzną jednak na niczym…


…gdyż państwo pracuje tak nieteoretycznie, jak nigdy dotąd!


Kraina płynie mlekiem i miodem


Polska mocarzem narodów!


Skarlałe narody Europy, przerażone perspektywą rychłej utraty wpływów, próbują sabotować nasz rozwój, jednak nie potrafią zadbać nawet o własne podwórko.


Jednak to Rosja jest niewątpliwie naszym największym wrogiem – prawda? Bo jest? Czy może jednak…?


Uprzywilejowane kasty kąsają i warczą. Oraz są, oczywiście, nieprzyzwoicie wręcz roszczeniowe.


Na szczęście, mimo kilku czarnych owiec, Polacy i tak są najlepsi.

Wniosków…

…nie będzie. Każdy może wyciągnąć je sam – nawet Pan Paweł! Ewentualnie zwrócę tylko uwagę na ostatni zestaw, bo w nieco niepokojący sposób uzupełnia on układankę, którą historia widziała wielokrotnie: wspaniała władza przywraca dumę wspaniałemu narodowi, a ten odnosi sukces za sukcesem, wbrew skarlałym przeciwnikom.

Żeby jednak nie popadać w przygnębienie, zakończmy czymś optymistycznym.

Ostatnim zestawem pasków.

Wbrew pozorom, trzech różnych. Z trzech różnych wydań Wiadomości.

  • tiomor

    Jakby co pamiętaj, ja ci to pierwszy powiedziałem.
    Twoje paski będą sławne w polskim politycznym fejsbuczku :>

    • http://www.maltreting.pl Petrol z Maltretingu

      Jakie one tam moje – byłem tylko skromnym print screenerem ; )

  • https://www.facebook.com/kriz.blog Kriz Barvsson

    Kawał czasochłonnej, ale dobrej i potrzebnej roboty.
    dziękuję

  • rdubisz

    W opór szanuję ogrom benedyktyńskiej pracy w ciężkich warunkach – w ciągłym narażeniu na ataki żenady i refluksu. Teraz tylko wydrukować te paski na naklejkach i rozklejać po mieście. Szczególnie w okolicach Woronicza czy pl. Powstańców.

  • Marcin Pokpok

    Wielka robota!

    Dopatrzyłem się tylko jednego niewielkiego błędu analitycznego: pasek „samorządy oszczędzają na bezpieczeństwie” nie powinien być w kategorii sprawność służb, bo samorządy nie są w rękach pisu i chodzi o negatywne informacje nt. samorządów.

    • http://www.maltreting.pl Petrol z Maltretingu

      To nie tyle błąd (w każdym razie nie błąd braku świadomości), co próba wyboru mniejszego zła – wahałem się, czy/gdzie to wrzucić, i w końcu poszedłem tropem „bezpieczeństwa”, merytorycznie pasującego do „służb”. Uznałem, że przeciętnego obywatela bardziej interesuje efekt i że efekt ten kojarzy z władzą jako taką, niż faktyczna – czy też formalna – odpowiedzialność tego czy innego podmiotu.

  • Tukan

    Dobra robota! Widać jak czarne na białym manipulacje TVP. Teraz może weźmiesz się za kolejne manipulacyjne media, przede wszystkim TVN? 🙂 Wczoraj podczas Milionerów Hubert Urbański sam przeczytał wyjaśnienie odpowiedzi po pytaniu i padło stwierdzenie typu: media – 4 władza. A wiadomo komu służą wszystkie główne stacje. TVN i Polsat – PO (w tym KOD i N.). TVP – PiS. Przed wyborami parlamentarnymi było: TVP, TVP i Polsat: PO. PiS – brak głównego medium. Czekam na kolejne analizy manipulacji stacji TVN (przede wszystkim) i Polsat. 🙂

  • Krzysztof Gonia

    Jedynym bledem Platformy byla Jej polityka medialna. Platforma nie miala wlasnych mediow ( PiS ma i mial wlasne partyjne media) a wiekszosc, o ile nie wszystkie media byly nie przychylne Platformie. Skonczylo sie to medialna nagonka, od prawa do lewa, i, w konsekwencji, przegranymi wyborami.

    • Radek Kaczyński

      wybacz, ale musisz chyba żyć w jakimś matriksie.

    • http://greenelka.com Agnieszka Moitrot – Greenelka

      nie wierzę. Ty tak serio?

  • https://bloglolka.wordpress.com/ lolek

    Świetna robota, dziękuję.
    Nie rozumiem jednak tego oznaczania pasków. „Reforma szkolnictwa wyższego do poprawki” jak najbardziej ma prowokować do przyjęcia określonego stanowiska. Za to „100 milionów na osy” samo z siebie jest czysto informacyjne. Podobnie, jak „Młodzi lekarze żądają podwyżek”. Podejrzewam, że to dlatego, iż w proces wdarła się jednak pozostała informacja serwowana razem z tymi paskami :-).

    • http://www.maltreting.pl Petrol z Maltretingu

      Rzeczywiście, o tych paskach można dyskutować.

      Co do pierwszego, „reformy szkolnictwa”, to zanim zacząłem pisać ten komentarz, wydawało mi się, że jest on z tego całego towarzystwa najbardziej informacyjny i w najmniejszym stopniu prowokuje do zajęcia stanowiska. Pisząc, zorientowałem się, że słowa „do poprawki” jednak niosą ze sobą jakiś bagaż emocjonalnych i ocennych skojarzeń, związanych ze szkołą. (Przy okazji, być może właśnie szkolne skojarzenie przyświecało autorowi, a nie chęć sprowokowania do zajęcia stanowiska.)

      „100 milionów na OSy” chyba faktycznie jest najbardziej informacyjny z tej trójki. Tu ewentualny wymiar propagandowy – czy też PRowski – ma po prostu już sam fakt przekazania tej kwoty, a nie informacja o tym nim.

      Pewien kłopot jest też chyba z „Młodzi lekarze żądają podwyżek” – tu mój odbiór mógł być zakłócony znajomością materiałów wideo i świadomością, jak perfidnie autorzy Wiadomości konsekwentnie posługują się słowem „młodzi” (oraz „początkujący”), by skontrastować ze sobą postulaty płacowe lekarzy i ich staż (co zresztą znakomicie widać również na paskach). Być może, samo w sobie słowo „młodzi” należałoby uznać za neutralne – ale chyba nie w tym natężeniu. Tu zamysł jest, moim zdaniem, dość ewidentny: wywołanie / utwierdzenie w przekonaniu, że „w dupach się poprzewracało”.

      Tak czy inaczej, rzeczywiście – można dyskutować. Ale wydaje mi się, że jak pisałem w tekście, przy tej skali, kilka pasków w tę czy we w tę ma znaczenie zupełnie pomijalne.

      • https://bloglolka.wordpress.com/ lolek

        To oczywiste, że samo pokazanie tych pasków jest wystarczające do stwierdzenia, iż o rządzących i sprawach im bliskich wiadomości tvp piszą dobrze (często wręcz nachalnie) lub wcale, a o opozycji i sprawach dla rządzących niewygodnych źle (często równie nachalnie) lub wcale. Są tu drobne wyjątki. Chociaż akurat ten ze szkolnictwem wyższym ma zapewne związek z tym, że ministrem tego resortu jest Gowin, który rości sobie pewne pretensje do niezależności od PiS.

        • http://www.maltreting.pl Petrol z Maltretingu

          Świetnie, że wspomniałeś o reformie edukacji, bo moim zdaniem tak właśnie jest. I tym samym ten niepozorny, gowinowy pasek jest być może najbardziej wymownym przykładem tego, jak bardzo instrumentalnie traktowane są Wiadomości: w tym przypadku jako sposób na przypominanie o hierarchii w stadzie.

  • Jakub Olędzki

    Proszę rozważyć następujący komentarz odnośnie zobrazowanego charakteru i tonu wiadomości informacyjnych ukazywanych w telewizji publicznej.

    Są one nacechowane emocjonalnie i pejoratywnie. Przekazują informację z komentarzem i dobrą/złą oceną danej informacji. I to ten emocjonalny komentarz jest problemem, bo wyklucza bezstronność.
    Będąc bezstronnym nie da się za bardzo komentować jakiegoś wydarzenia i nadawać mu status ‚dobrego’ albo ‚złego’ <– to wymaga oceny. Oceny podjętej za mnie przez kogoś innego.

  • Lizandros

    W 20 minut przeczytałem wszystkie paski, ale teraz trochę żałuję jak zobaczyłem co było dalej xD

    Przy czytaniu wnioski nasuwają się same, ale właściwie wystarczy obejrzeć losowe wiadomości żeby to zobaczyć.

    Super robota 🙂

  • Michał Grochowski

    Niniejszy artykuł przedstawia zbiór wszystkich pasków z wiadomości – i z tego zbioru można wyciągnąć takie wnioski jak się tylko podoba szanownemu Czytelnikowi. To, że większość osób patrząc na ostry kontrast pomiędzy sposobem w jaki opisywane jest działanie rządu / PiSu, a działaniami opozycji, Niemiec, Rosji, lekarzy… wyciągnie wniosek, iż jest to bezczelna propaganda – to prawda. Ale nie wynika to z sposobu przedstawienia danych czy natury tego opracowania, a z tego w jaki sposób zostały sformułowane te paski na Woronicza (a może Nowowiejskiej?).

    Jeśli porównamy formę pasków z formą pasków z BBC (mam nadzieję, że zgodzimy się co do tego, iż BBC wyznacza wysokie standardy dziennikarstwa) to zauważymy, iż TVP częściej korzysta z określeń silnie nacechowanych emocjonalnie, przy czym emocje pozytywne są zastrzeżone dla obecnie rządzących, zaś negatywne – dla opozycji, protestujących i państw sprzeciwiających się polityce PiSu.

  • john smith

    Wybacz, ale ciężko czyta mi się twój artykuł, bo skupiasz się na rzeczach, które nic nie wnoszą zamiast przejść do sedna.

    • http://www.maltreting.pl Petrol z Maltretingu

      Wybacz, ale ja lubię grę wstępną.

      https://youtu.be/7lRGIkLEYoA?t=2m48s

      PS. To jest artykuł naukowy – albo przynajmniej nau-kudre-kowy – w związku z czym znakomita większość „rzeczy, które nic nie wnoszą” jednak coś wnosi: informację o sposobie przeprowadzenia analizy. Z tego punktu widzenia nieistotny jest jedynie wątek Pana Pawła.

  • http://www.maltreting.pl Petrol z Maltretingu

    Z tego, że program informacyjny przekazuje o władzy niemal wyłącznie korzystne dla niej informacje oraz o opozycji niemal wyłącznie dla niej niekorzystne, niewiele wynika? Naprawdę?

    Przecież to się kłóci nawet – a może przede wszystkim – z rachunkiem prawdopodobieństwa. I w tym rzecz.

    Poza tym jaki punkt forsuje to opracowanie?! To jest zestawienie pasków z danego okresu na dany temat, praktycznie bez słowa komentarza – gdzie tu miejsce na „forsowanie” i „punktu widzenia”?

  • Chuda

    Szanuję niesłychanie Twoją pracowitość, ale niestety nie jestem w stanie przeczytać tego artykułu od poczatku do końca. Mózg odmawia współpracy. Może będę go czytać po kawałku.

  • Edyta Bar

    Wybacz, nie dałam rady. Przy „totalna walka w szeregach totalnej opozycji” mózg mi się zawiesił. Z ciekawości rzuciłam okiem na dział „lekarze”, „gospodarka” i, tu mój błąd, „Polskość i Polacy”. Żeby było jasne, nawet nie czytałam ich przez pogrupowaniem. Boję się o moje zdrowie, mogłabym się porzygać mentalnie.
    Puszczam dalej.

  • Bartłomiej Grzywacz

    Hehe co za bzdury 😀 Wy lemingi już totalną paranoję macie 🙂

    • http://www.maltreting.pl Petrol z Maltretingu

      No to błysnąłeś przenikliwą krytyką, ho ho!

  • Michał Borkowski

    Świetna robota. Gratuluję i dziękuję, bo teraz jest zbiór faktów i danych do dyskusji. Jednocześnie warto byłoby przeprowadzić jakąś analizę porównawczą i przebadać dla kontrastu paski z przed kilku lat (pytanie: czy jest to w ogóle możliwe? Może dałoby się znaleźć jakiegoś pasjonata, który regularnie wrzucał wydania wiadomości na youtubie – sam spróbuję poszukać), lub zestawić to tutaj z paskami z Polsatu i TVN24. Sporo komentatorów spiera się o stopień politycznego skrzywienia TVN i Polsatu – mam wrażenie, że jeśli chodzi o stosowany język i wybór informacji TVN, Polsat i obecne TVP nawet nie leżały koło siebie.

    • http://www.maltreting.pl Petrol z Maltretingu

      Taka analiza jest możliwa. Jakiś czas temu podzieliłem się tym pomysłem na UAM i dowiedziałem się, że są tam archiwa programów informacyjnych. Być może nawet mógłbym mieć do nich dostęp, ale tu niestety pojawił się problem organizacyjny: Maltreting to dla mnie działalność hobbystyczna, której oddaję się przede wszystkim wieczorami – w pewnym momencie doszedłem więc do wniosku, że jeśli mam zrobić tę analizę w jakimś rozsądnym czasie, to jestem zdany na to, co mogę znaleźć właśnie wieczorami, czyli jako zwykły internauta w sieci.

      Kwestia powrotu do pomysłu/ pogłębienia analizy jest jednak jak najbardziej otwarta. Pisanie na Maltreting konkuruje o czas z działalnością zawodową (czytaj: zarobkową), ale może uda się ten konflikt rozwiązać, zdobywając finansowanie na takie badania – na przykład jakiś rządowy grant ;-P

  • http://krzysiu.net/ krzysiunet

    1 i 2 to głębokie instyntky. Wydawanie potomstwa i jego ochrona oraz przetrwanie. Nie wnikam w resztę, ale to chyba najgorsze przykłady, jakie można wybrać.

    • http://www.maltreting.pl Petrol z Maltretingu

      Zgadzam się, to są fatalne przykłady. Szczerze mówiąc, mój wewnętrzny spiskowiec szepce mi do ucha, że jest spora szansa, że to komentarz płatnego trolla.

      Niezależnie jednak od tego, kto go napisał, sam komentarz znakomicie wpisuje się w pewien schemat: niby docenia, niby się zgadza, ale… no właśnie, od razu pojawia się magiczne słówko „ale”, po którym pada cały szereg pytań, pozornie zdroworozsądkowych (a tak naprawdę kuriozalnych) analogii i wskazań rzekomych braków (które brakami nie są), co ma pozostawić czytelnika z wątpliwościami i refleksją „hmmm, to jednak wcale nie jest tak oczywiste, jak to autor artykułu przedstawia”.

      A to jest oczywiste. BOLEŚNIE oczywiste.