![\"\u0141atwo](\"https:\/\/www.maltreting.pl\/wp-content\/uploads\/2018\/03\/latwo-sie-pogubic-tn-1024x576.jpg\")
<\/p>\n<\/p>\n
Weganizm! Wegetarianizm! Fit! Bez laktozy! Bez glutenu! \u2013 przekrzykuj\u0105 si\u0119 nawzajem Daria \u0141adocha i Karol Okrasa <\/i>w jednej z ostatnich reklam Lidla<\/i><\/a>. <\/i>\u0141atwo si\u0119 w tym wszystkim pogubi\u0107 \u2013 dodaje na okras\u0119 Okrasa i ust\u0119puje miejsca lektorowi, kt\u00f3ry informuje, \u017ce za jedyne 300 z\u0142 wydane w Lidlu, mo\u017cna dosta\u0107 ksi\u0105\u017ck\u0119, kt\u00f3ra pogubionym pozwoli si\u0119 odnale\u017a\u0107.<\/i><\/p>\n <\/p>\n I to naprawd\u0119 jest to okazja, bo…<\/p>\n Rzeczywi\u015bcie, czym jest weganizm wyt\u0142umaczy\u0107 jest niezwykle trudno i w zwi\u0105zku z tym bardzo \u0142atwo jest si\u0119 w tym pogubi\u0107, spr\u00f3bujmy jednak. Uwaga, pr\u00f3bujemy:<\/p>\n Weganie nie jedz\u0105 \u017cywno\u015bci pochodzenia zwierz\u0119cego.<\/i><\/p>\n Zawi\u0142e, prawda? Schabowy? Weganie nie jedz\u0105. Kurczaki? Nie jedz\u0105. Ryby, owoce morza i suplementy diety z w\u0105troby rekina? Nie jedz\u0105. Mleko? Nie pij\u0105 \u2013 pochodzi od krowy, kt\u00f3r\u0105, by mie\u0107 mleko, trzeba wydoi\u0107. Jajka? Podobnie, trzeba wydoi\u0107 kur\u0119.<\/p>\n Pewnych trudno\u015bci mog\u0105 nastr\u0119cza\u0107 mleko kokosowe i ry\u017cowe, gdy\u017c weganie je pij\u0105, mimo \u017ce \u017ceby uzyska\u0107 to pierwsze, trzeba wydoi\u0107 palm\u0119, a \u017ceby uzyska\u0107 to drugie, trzeba wydoi\u0107 Chi\u0144czyka, ale to naprawd\u0119 nieliczne wyj\u0105tki. Jak si\u0119 cz\u0142owiek przy\u0142o\u017cy, to kwesti\u0119 weganizmu jest w stanie opanowa\u0107 w dwa tygodnie, chocia\u017c trzeba uczciwie przyzna\u0107, \u017ce s\u0105 tacy, kt\u00f3rzy wegan nie zrozumiej\u0105 nigdy.<\/p>\n Kolejny potencjalnie niezwykle myl\u0105cy i dezorientuj\u0105cy nawet dla najwi\u0119kszych znawc\u00f3w kuchni nurt, jednak skoro powiedzia\u0142o si\u0119 \u201ea\u201d, to trzeba powiedzie\u0107 i \u201eb\u201d:<\/p>\n Wegetarianie nie jedz\u0105 zwierz\u0105t.<\/i><\/p>\n Nawet par\u00f3wek \u2013 bo cho\u0107 mo\u017ce trudno w to uwierzy\u0107, w par\u00f3wkach te\u017c s\u0105 zwierz\u0119ta.<\/p>\n Nawet \u0142ososiowej \u2013 bo \u0142oso\u015b te\u017c zwierz\u0119!<\/p>\n Nawet twaro\u017cku \u201e\u0141ososiowa zatoka\u201d<\/a> \u2013 bo co prawda tam bardziej tego \u0142ososia nie ma, ni\u017c on tam jest, ale jednak troch\u0119 go tam jest.<\/p>\n Skoro jeste\u015bmy przy twaro\u017cku, to mleko wegetarianie ju\u017c pij\u0105, bo mleko nie jest zwierz\u0119ciem. Nieco gorzej jest z jajkami, bo w zale\u017cno\u015bci od wyznawanej religii, wegetarianie uznaj\u0105 jajko za kur\u0119 lub nie. Niestety, okre\u015blenie, czy konkretny wegetarianin kokod\u017cambo (czyli jaja je<\/a>) jest do\u015b\u0107 trudne i wymaga wnikliwej analizy odpowiedzi na pytanie, kt\u00f3re nale\u017cy zada\u0107 samemu zainteresowanemu. Pytanie to brzmi \u2013 prosz\u0119 si\u0119 skupi\u0107 i notowa\u0107, bo trzeba b\u0119dzie wykorzysta\u0107 maksimum mocy intelektualnych \u2013 czy jesz jajka?<\/i><\/p>\n (Gwoli \u015bcis\u0142o\u015bci nale\u017ca\u0142oby zapewne wspomnie\u0107, \u017ce weganizm to jeden z nurt\u00f3w wegetarianizmu ale to by tak szalenie skomplikowa\u0142o obraz i tak bardzo przerasta\u0142o mo\u017cliwo\u015bci intelektualne przeci\u0119tnego zjadacza chleba, \u017ce lepiej o tym nie wspomina\u0107. Wi\u0119c nie wspominam.)<\/p>\n Fit. Trudne s\u0142owo, zamorskie. Albo przynajmniej zakana\u0142lamanszskie. Jak wszystkie kr\u00f3tkie angielskie s\u0142\u00f3wka, trzeba je t\u0142umaczy\u0107 strasznie d\u0142ugo, gdy\u017c jak wie ka\u017cdy, kto kiedykolwiek trzyma\u0142 w r\u0119ku s\u0142ownik j\u0119zyka angielskiego, d\u0142ugo\u015b\u0107 definicji danego s\u0142owa jest odwrotnie proporcjonalna do d\u0142ugo\u015bci samego s\u0142owa.<\/p>\n Tak wi\u0119c by\u0107 fit to znaczy z grubsza tyle, co by\u0107 w formie (takiej fizyczno-sportowej), wi\u0119c jedzenie fit to jedzenie, kt\u00f3re pozwala by\u0107 w formie (takiej fizyczno-sportowej).<\/p>\n Kolorowa prasa, kolorowe blogi oraz specjali\u015bci od diet coachingu (a jak\u017ce, coaching musia\u0142 przecie\u017c w ko\u0144cu wkroczy\u0107 do bran\u017cy, w kt\u00f3rej byli ju\u017c na przyk\u0142ad styli\u015bci<\/a>) staraj\u0105 si\u0119 co prawda wm\u00f3wi\u0107 spo\u0142ecze\u0144stwu, \u017ce dieta fit to wyzwanie na miar\u0119 co najmniej profesury, ale na szcz\u0119\u015bcie w praktyce rozpracowanie jej nie zajmuje wi\u0119cej czasu, ni\u017c przeci\u0119tny przew\u00f3d doktorski. Je\u015bli wi\u0119c b\u0119dziesz kiedy\u015b musie\u0107 przygotowa\u0107 posi\u0142ek dla kogo\u015b, kto ceni sobie diet\u0119 fit, to po prostu przygotuj danie, kt\u00f3re robisz najlepiej, a kiedy b\u0119dzie gotowe \u2013 po\u0142ow\u0119 daj psu, na zwolnione miejsce nawciskaj jarmu\u017cu i kie\u0142k\u00f3w, a po sko\u0144czonym posi\u0142ku wywal swojego go\u015bcia na dw\u00f3r i niech nie wraca, dop\u00f3ki nie przebiegnie 12 km.<\/p>\n (12-kilometrow\u0105 przebie\u017ck\u0119 mo\u017cna w razie potrzeby zast\u0105pi\u0107 relacj\u0105 z posi\u0142ku na instagramie, oznaczon\u0105 co najmniej trzema z nast\u0119puj\u0105cych hashtag\u00f3w: #diet #fit.)<\/p>\n Je\u015bli czujesz si\u0119 beznadziejnie zagubiony w has\u0142ach zwi\u0105zanych z wegetarianizmem czy diet\u0105 fit, to o glutenie czy laktozie nawet nie czytaj \u2013 na w\u0142asne \u017cyczenie wp\u0119dzisz si\u0119 w ci\u0119\u017ck\u0105 depresj\u0119.<\/p>\n O glutenie i laktozie trzeba bowiem zapami\u0119ta\u0107 nie tylko to, jak si\u0119 nazywaj\u0105 (podpowiadam: gluten nazywa si\u0119 gluten, a laktoza \u2013 laktoz\u0105), ale tak\u017ce w czym wyst\u0119puj\u0105. A wyst\u0119puj\u0105, oj wyst\u0119puj\u0105. Gluten wyst\u0119puje w czterech zbo\u017cach (w pszenicy, \u017cycie, j\u0119czmieniu oraz \u2013 jako zanieczyszczenie \u2013 w owsie), a laktoza wyst\u0119puje w mleku.<\/p>\n Znaczy nie w ka\u017cdym mleku, ale mleku wydojonym ze ssaka.<\/p>\n Znaczy nie z ka\u017cdego ssaka \u2013 mleko lw\u00f3w morskich i niekt\u00f3rych gatunk\u00f3w kangur\u00f3w<\/a> nie zawiera laktozy lub zawiera jej jedynie \u015bladowe ilo\u015bci.<\/p>\n Przek\u0142adaj\u0105c to na j\u0119zyk praktyki: wegetarianin unikaj\u0105cy laktozy mo\u017ce pi\u0107 mleko wydojone z palmy. Poza palm\u0105, mleko wydojone z czegokolwiek, co nie skacze albo nie p\u0142ywa u wybrze\u017cy Kalifornii lub Antypod\u00f3w<\/a>, b\u0119dzie raczej niewskazane.<\/p>\n Niestety, w praktyce rozpoznanie laktozy w \u017cywno\u015bci jest niezwykle trudne, bo sk\u0105d mamy wiedzie\u0107, czy zawarto\u015b\u0107 opakowania, kt\u00f3re zdejmujemy z marketowej p\u00f3\u0142ki, p\u0142ywa\u0142a za \u017cycia u wybrze\u017cy Kalifornii, Australii czy Nowej Zelandii? Podobnie zreszt\u0105 z glutenem\u2026 Unia Europejska co prawda wymaga<\/a>, aby na opakowaniach \u017cywno\u015bci produkowanej z wykorzystaniem zb\u00f3\u017c zawieraj\u0105cych gluten, mleka, przetwor\u00f3w mlecznych (sera, \u015bmietany itp.) ewentualnie laktozy lub glutenu w czystej postaci, sk\u0142adniki te by\u0142y wyr\u00f3\u017cnione<\/b> na li\u015bcie sk\u0142adnik\u00f3w, ale powiedzmy sobie szczerze \u2013 czy to rozwi\u0105zuje jakikolwiek problem?<\/p>\n Podsumujmy wi\u0119c:<\/p>\n Rzeczywi\u015bcie. Tak \u0142atwo si\u0119 w tym wszystkim pogubi\u0107, \u017ce ksi\u0105\u017cka dorzucana do zakup\u00f3w za 300 z\u0142 w Lidlu to jedyna szansa na to, \u017ceby przy byle okazji nie wali\u0107 jakich\u015b kulinarnych fo kurde pa.<\/p>\n ***<\/p>\n I w\u0142a\u015bciwie m\u00f3g\u0142bym tu zako\u0144czy\u0107, poprzestawszy na ponabijaniu si\u0119 z tego, w czym Lidlowi jest si\u0119 \u0142atwo pogubi\u0107, ale uwiera mnie w tej reklamie jeszcze jedna rzecz. I wiem, \u017ce to mo\u017ce by\u0107 mocno subiektywna kwestia, ale jako\u015b k\u0142uje mnie beztroska, z jak\u0105 Pani Daria i Pan Karol przerzucaj\u0105 si\u0119 has\u0142ami \u201ebez laktozy\u201d czy \u201ebez glutenu\u201d, mimo \u017ce s\u0105 ludzie, dla kt\u00f3rych za tymi has\u0142ami nie kryje si\u0119 tylko \u201ewsp\u00f3\u0142czesny trend \u017cywieniowy\u201d, ale po prostu konieczno\u015b\u0107. Medyczna.<\/p>\n W przypadku laktozy czasami nawet trudno m\u00f3wi\u0107 o wzgl\u0119dach medycznych, bo nietolerancja laktozy do pewnego stopnia jest naturalna. A w\u0142a\u015bciwie by\u0142aby, gdyby nie W\u0119grzy.<\/p>\n Okazuje si\u0119 bowiem, \u017ce W\u0119grom zawdzi\u0119czamy nie tylko gulasz, ale tak\u017ce \u2013 prawdopodobnie \u2013 naturalno\u015b\u0107 tolerancji laktozy, a \u015bci\u015blej: zdolno\u015b\u0107 trawienia jej przez ca\u0142e \u017cycie. Zawdzi\u0119czaj\u0105 co prawda nie wszyscy z nas (i tu jest pies pogrzebany), ale wi\u0119kszo\u015b\u0107.<\/p>\n Do trawienia laktozy niezb\u0119dna jest laktaza, enzym, kt\u00f3ry cz\u0119\u015b\u0107 populacji produkuje w solidnych ilo\u015bciach tylko w dzieci\u0144stwie, po czym wrzuca na luz (albo prawie na luz). A wrzuca, bo przez wi\u0119kszo\u015b\u0107 historii naszego gatunku, trawienie laktozy by\u0142o nam potrzebne tylko tak d\u0142ugo, jak ssali\u015bmy cyca. Presji na ci\u0105g\u0142\u0105 produkcj\u0119 laktazy wi\u0119c nie by\u0142o.<\/p>\n Pojawi\u0142a si\u0119 dopiero, gdy kto\u015b przygarn\u0105\u0142 koz\u0119.<\/p>\n Wed\u0142ug naukowc\u00f3w, powszechna dzisiaj mutacja genu koduj\u0105cego wytwarzanie laktazy, wskutek kt\u00f3rej wydzielanie tego enzymu nie spada\u0142o gwa\u0142townie wraz z up\u0142ywem lat, zacz\u0119\u0142a panoszy\u0107 si\u0119 jakie\u015b 6000 lat temu na terenie dzisiejszych W\u0119gier<\/a>. Posiadacze takiego zmutowanego genu mogli eksploatowa\u0107 koz\u0119 na froncie mlecznym, nie nara\u017caj\u0105c si\u0119 na \u017co\u0142\u0105dkowe sensacje, co dawa\u0142o im przewag\u0119 nad tymi ich ziomkami, kt\u00f3rym po mleku robi\u0142o si\u0119 niedobrze. Dlaczego? Bo mleko nie do\u015b\u0107, \u017ce jest \u017ar\u00f3d\u0142em r\u00f3\u017cnych pokarmowych dobroci, to w dodatku jest \u017ar\u00f3d\u0142em raczej \u0142agodnym; nie uda\u0142o mi si\u0119 dotrze\u0107 do statystyk z tego okresu, ale przypuszczam, \u017ce zdecydowanie mniej ludzi zgin\u0119\u0142o w trakcie dojenia kozy, ni\u017c w trakcie polowania na dziki.<\/p>\n Jednak to, \u017ce kto\u015b jest z W\u0119grem dwa bratanki, wcale nie gwarantuje braku sensacji po mleku. Nietolerancja laktozy mo\u017ce by\u0107 nie tylko pierwotna (czyli uwarunkowana genetycznie), ale i wt\u00f3rna. Ta druga mo\u017ce powsta\u0107 w efekcie nadu\u017cywania alkoholu, infekcji czy chocia\u017cby celiakii, kt\u00f3ra wi\u0105\u017ce si\u0119 z kolejnym \u201enurtem\u201d \u2013 bez glutenu.<\/p>\n Tak jak umiej\u0119tno\u015b\u0107 trawienia laktazy by\u0107 mo\u017ce zawdzi\u0119czamy pra-W\u0119grom, tak w\u0142a\u015bciwie nie wiadomo, komu lub czemu \u201ezawdzi\u0119czamy\u201d celiaki\u0119, czyli najbardziej znany (ale wcale nie jedyny) medyczny problem z glutenem. I to k\u0142opot powa\u017cny: u chorych na celiaki\u0119, ekspozycja na gluten prowadzi do zniszczenia b\u0142ony \u015bluzowej jelita cienkiego i w efekcie d\u0142ugotrwa\u0142ych problem\u00f3w z wch\u0142anianiem nawet tych pokarm\u00f3w, kt\u00f3re z glutenem nie maj\u0105 nic wsp\u00f3lnego. O tym jak niewielkie ilo\u015bci glutenu mog\u0105 szkodzi\u0107 chorym na celiaki\u0119 niech \u015bwiadczy fakt, \u017ce przepisy europejskie za \u017cywno\u015b\u0107 \u201ebezglutenow\u0105\u201d uznaj\u0105 tak\u0105 \u017cywno\u015b\u0107, w kt\u00f3rej glutenu znajduje si\u0119 nie wi\u0119cej, ni\u017c 20 mg na kilogram \u2013 czyli 0,002%. Dla por\u00f3wnania, w ziarnie pszenicy gluten stanowi zwykle 20-30% lub wi\u0119cej<\/a>, w zale\u017cno\u015bci od jako\u015bci ziarna i jego przeznaczenia.<\/p>\n W dodatku k\u0142opot\u00f3w chorych na celiaki\u0119 nie rozwi\u0105zuje eliminacja z diety produkt\u00f3w tradycyjnie zbo\u017cowych czy m\u0105cznych, bo w pogoni za efektywno\u015bci\u0105, przemys\u0142 spo\u017cywczy zacz\u0105\u0142 stosowa\u0107 produkty zbo\u017cowe (lub czysty gluten) gdzie tylko si\u0119 da\u0142o. Dzi\u0119ki temu, teraz mo\u017ce bohatersko walczy\u0107 z problemami, kt\u00f3re sam stworzy\u0142, ogromnym wysi\u0142kiem wprowadzaj\u0105c na rynek bezglutenowe w\u0119dliny czy bezglutenowe p\u0142atki kukurydziane<\/a>.<\/p>\n Pami\u0119tacie list\u0119 zb\u00f3\u017c zawieraj\u0105cych gluten? Kukurydzy na niej nie by\u0142o…<\/p>\n A najlepsze jest to, \u017ce s\u0142owa \u201eogromny wysi\u0142ek\u201d s\u0105 co prawda ironi\u0105, ale jednocze\u015bnie wcale ni\u0105 nie s\u0105: \u017ceby \u017cywno\u015b\u0107 mog\u0142a by\u0107 uznana za bezglutenow\u0105, nie wystarczy wyprodukowa\u0107 jej bez u\u017cycia sk\u0142adnik\u00f3w zawieraj\u0105cych gluten, ale nale\u017cy tak\u017ce odseparowa\u0107 linie produkcyjne (a w\u0142a\u015bciwie ca\u0142y proces produkcyjny, \u0142\u0105cznie z transportem) \u017cywno\u015bci bezglutenowej tak, aby na \u017cadnym etapie nie dosz\u0142o do zanieczyszczenia glutenem. 0,002% to naprawd\u0119 niedu\u017co i niech nas nie zmyli fakt, \u017ce s\u0105 zawodnicy, kt\u00f3rzy ze sk\u0142adnika stanowi\u0105cego 0,015% produktu<\/a> potrafi\u0105 zrobi\u0107 prawdziw\u0105 gwiazd\u0119 na afiszu.<\/p>\n \u017beby odda\u0107 sprawiedliwo\u015b\u0107 Lidlowi, wygl\u0105da na to, \u017ce ksi\u0105\u017cka Lidla<\/a>, poza epatowaniem czytelnika ca\u0142ostronicowymi kola\u017cami z Karolem Okras\u0105 i Dari\u0105 \u0141adoch\u0105, dostarcza sporo rzeczowych informacji i o glutenie, i bezglutenie, i laktozie, i bezlaktozie, czy wreszcie o wegetarianizmie \u2013 kt\u00f3ry przecie\u017c nie jest tylko lewack\u0105 fiksacj\u0105 propagator\u00f3w pokojowego wsp\u00f3\u0142istnienia gatunk\u00f3w, ale ma tak\u017ce wymiar ekonomiczny czy ekologiczny. (Chocia\u017c, \u017ceby sprawiedliwo\u015bci nie oddawa\u0107 Lidlowi zbyt wiele, darmowa pr\u00f3bka<\/a> sugeruje, \u017ce problemy te s\u0105 potraktowane raczej powierzchownie.)<\/p>\n S\u0119k w tym, \u017ce powierzchowna czy nie, ksi\u0105\u017cka dotrze jedynie do niewielkiej cz\u0119\u015bci odbiorc\u00f3w reklamy. Do pozosta\u0142ych trafi\u0105 wy\u0142\u0105cznie radosne has\u0142a \u201ebez glutenu\u201d czy \u201eweganizm\u201d, wypowiedziane z tak\u0105 beztrosk\u0105, jakby kry\u0142y si\u0119 za nimi jedynie kulinarne mody lansowane bezmy\u015blnie przez gwiazdy Pudelka albo fanaberie oderwanych od rzeczywisto\u015bci hipster\u00f3w, zastanawiaj\u0105cych si\u0119 czy soja w ich sojowych latte w ca\u0142o\u015bci pochodzi z ekologicznych upraw.<\/p>\n I w zasadzie nie mia\u0142bym z tym problemu, gdyby nie to, \u017ce spora cz\u0119\u015b\u0107 spo\u0142ecze\u0144stwa i bez reklamy Lidla jest przekonana, \u017ce za has\u0142ami \u201ebez glutenu\u201d czy \u201eweganizm\u201d kryj\u0105 si\u0119 jedynie kulinarne mody lansowane bezmy\u015blnie przez gwiazdy Pudelka albo fanaberie oderwanych od rzeczywisto\u015bci hipster\u00f3w, zastanawiaj\u0105cych si\u0119 czy soja w ich sojowych latte w ca\u0142o\u015bci pochodzi z ekologicznych upraw.<\/p>\n Reklama Lidla b\u0119dzie ich w tym przekonaniu jedynie utwierdza\u0107. A mam wra\u017cenie, \u017ce by\u0142oby mi\u0142o, gdyby do problemu pochodzi\u0142a nieco bardziej odpowiedzialnie.<\/p>\n No, ale mo\u017ce wymagam zbyt wiele od firmy, dla kt\u00f3rej \u201ewegetarianizm\u201d czy \u201ebez laktozy\u201d to co\u015b, w czym \u0142atwo si\u0119 pogubi\u0107.<\/p>\n\n\nWeganizm!<\/h2>\n
Wegetarianizm!<\/h2>\n
Fit!<\/h2>\n
Bez laktozy! Bez glutenu!<\/h2>\n
\n